- Updated: May 25, 2026 01:37 PM
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੁਣ ਰਾਹ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ (ਮਈ 2025 ਤੋਂ ਮਈ 2026 ਤੱਕ) ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ 80 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ 90 ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ 10 ਤੋਂ 12 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਘਟਿਆ ਕ੍ਰੇਜ਼
ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ 33 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 18 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 15 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਵਧਦੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਵੀਜ਼ਾ ਫੀਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀਜ਼ਾ ਫੀਸ 710 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਸਿੱਧੀ 2,000 ਡਾਲਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਰਹੇ ਨਵਾਂ 'ਹੱਬ'
ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿੱਚ 73 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ 52 ਲੱਖ ਤੋਂ 92 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਹੈ।
ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਬਦਲਾਅ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਰਸਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਨਖਾਹ ਹੋਵੇ।
ਡਾਟਾ ਸਾਇੰਸ (Data Science): ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ 170 ਫੀਸਦੀ ਵਧਿਆ ਹੈ।
AI ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਰਸ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।
ਘਟਿਆ ਰੁਝਾਨ: ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ (Scholarships) ਬਣੇ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ
ਵਧਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਧ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋੜ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੀਜ਼ਾ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਬੀਮੇ ਵਰਗੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁਣ ਇੱਕ 'ਫਿਲਟਰ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਚੁਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ (ROI) ਮੁੜ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬਦਲਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।